اعتیاد به فضای مجازی

علت و ریشه اعتیاد مجازی، از مباحث مهمی است که نظریه پردازان رسانه ای و اجتماعی زیادی را به خود مشغول کرده و نظرات مختلفی در این باره وجود دارد.

اقشار مختلف مردم و به خصوص جوانان، ساعتxad ها وقت خویش را صرف کتاب خواندن، تماشای تلویزیون و مکالمه تلفنی می کنند؛ حتی گاهی از خانواده و دوستان محیط خویش غافل می شوند، ولی آیا می توان گفت که آنها معتاد تلفن و تلویزیون هستند؟ البته که نه. برخی از روانشناسان بر این عقیده اند که راز اختلاف اینترنت و رایانه با دیگر رسانه ها و خصیصه اعتیادxadآوری آن، در این است که جوان هنگام کار با اینترنت و رایانه، به دنبال هویت یابی و تعامل اجتماعی بوده و این فرایند اجتماعی شدن است که آن را اعتیادxadآور میکند.

مسئله اساسی اینجاست که برآورده شدن کدام نیاز از طریق دنیای مجازی باعث میxad شود فرد به اینترنت روی آورد و رهایی از آن، او را با مشکلات فراوان روبه رو کند؟ ریشه این اعتیاد چیست و کاربر معتاد به دنیای مجازی درپی ارضا و تأمین چیست که این چنین شیفته و مجذوب آن شده است؟

باوجود پژوهش های فراوان و تلاشxad های هماهنگ برای شناسایی مهمترین عوامل گرایش فرد به اعتیاد مجازی، همچنان موارد مبهم و پرسشxad های بسیاری فراروی محققان و متخصصان این حوزه قرار دارد.

وجود دیدگاهxad ها، نظرات، تبیینxad ها و اختلاف نظر در مورد نحوه پدیدآمدن، طبقه بندی، تشخیص، تداوم و استمرار اعتیاد مجازی، به پیچیدگی و معماگونه بودن این آسیب اشاره دارد و هنوز هیچ فرد، نظریه و دیدگاهی که قادر به تبیین تمامی رفتارهای اعتیادگونه باشد، مطرح نکرده است.

عوامل زمینهxad ساز اعتیاد مجازی

1- ناتوانی در برقراری روابط سالم اجتماعی: معتادان به اینترنت اغلب از اتاق های گفت و گوی اینترنتی، سایت های اجتماعی، پیامxad ها یا بازیxad های آنلاین به عنوان راهی مطمئن برای ایجاد رابطه سود می برند.

2- مشکلات روانشناختی از قبیل افسردگی و اضطراب: اینترنت می تواند راه فراری برای دوری از احساساتی نظیر دلمردگی، بیxad حوصلگی، افسردگی، اضطراب و ناراحتی های اعصاب باشد.

3- اعتیاد و وابستگی به مسائل دیگر نظیر اعتیاد به داروهای روان گردان، شرط بندی و غیره.

4- کم تحرکی، تنبلی و نداشتن فعالیت های بدنی: به عنوان مثال ممکن است فرد، دچار ناتوانی یا معلولیت یا والد کودک خردسالی باشد و ترک خانه و پرداختن به فعالیتxad های اجتماعی برای او دشوار باشد. "دکتر کیمبرلی اس. یانگ" که از متخصصان و محققان برجسته در زمینه مسائل اینترنت است. ریشه فریبندگی و اعتیادآور بودن اینترنت را در مدلی با عنوان" ACE " به 3 عامل پیوند می دهد.

الف ) گمنامی: آیا تا به حال اصطلاح" شما به اندازه رازهایتان نگران هستید" را شنیده اید؟ مسئله اعتیاد به اینترنت نیز چنین است. در اینترنت فقط کاربر و گیرنده پیام از این موضوع آگاهی دارند. کسی نمی تواند بفهمد شخصی که به اینترنت متصل است، مشغول چه کاری است.

ب) راحتی و آسودگی: شخص در خانه خود می تواند فقط با نوک انگشتانش، با دنیا ارتباط داشته باشد. با چند ضربه انگشت میxad تواند داستانxad های عاشقانه، بازیxad ها و کتابxad های بزرگسالان و موارد دیگر را به داخل خانه خود بیاورد.

ج) گریز: دکتر یانگ میxad نویسد، اگر افراد در زندگی روزمره روز بدی داشته باشند، میxad توانند با مراجعه به اینترنت به تسکین و آسودگی برسند. بعضی از افراد معتاد، اینترنت را به عنوان مُسکن و بعضی دیگر به عنوان آزاد شدن یکباره هورمون آدرنالین میxad دانند. بالاتر از این فرد در اینترنت، می تواند هر شخصی باشد. میxad تواند وزنش را کمتر بگوید؛ اگرچه سنگین وزن باشد، خود را مجرد معرفی کند؛ اگرچه متاهل باشد و میتواند یک زندگی تخیلی و خیالی داشته باشد.

"دکتر جان گروهول" گفته میxad شود تحقیقات وسیعی در این زمینه انجام داده، معتقد است چیزی که باعث اعتیادxadآوری اینترنت شده، اجتماعی شدن است. جنبه هایی از اینترنت که کاربران بیشترین وقت خود را در آنها سپری میxad کنند، با تعامل اجتماعی مرتبط است؛ به عنوان مثال کاربران با انسانxad های همانند و دلخواه خود از طریق پست الکترونیکی، گروهxad های مباحثه یا خبری، گفت وگوی اینترنتی و مانند آن، وارد تعاملات اجتماعی می شوند.

اندیشمندان مرتبط با این حوزه در توضیح این مسئله که چرا مردم به گونه ای اعتیادآور از اینترنت استفاده میxad کنند، الگوی استفاده مرضی از اینترنت را پیشنهاد کرده و در این رابطه، 2 دیدگاه ارائه میxad دهند؛ نخست اینکه علت گرایش افراد به استفاده اعتیادآور از اینترنت، تعامل آنها به دوری گزیدن از مشکلاتی است که در زندگی شخصی با آنها روبه رو هستند؛ به عبارتی، افراد برای اینکه از مشکلات زندگی فرار کنند، به اینترنت روی می xadآورند.

دیدگاه دومی که آنها درخصوص دلیل رویکرد افراد به استفاده اعتیادی از اینترنت بیان می xadکنند، دیدگاه قابل قبول تری است؛ آنها در این دیدگاه، به مراحلی اشاره می کنند که فرد هنگام کار با اینترنت و کشف منابع آن، از آنها گذر میxad کند. مراحل مورد نظر به این قرار است:

1- افسونگری یا وسواس: این مرحله زمانی است که فرد تازه وارد این محیط شده یا اینکه یک کاربر قدیمی است که فعالیت جدیدی را در اینترنت پیدا میxad کند. مرحله اول به شدت اعتیادxadآور است. درواقع، این حالت اعتیادی تا جایی ادامه میxad یابد که فرد وارد مرحله دوم، یعنی سرخوردگی شود.

2- سرخوردگی: در این مرحله فرد نسبت به فعالیتی که اغلب انجام می xadدهد، سرخورده و بیxad تمایل میxad شود. موقعی که فرد از این مرحله بگذرد، می تواند مطمئنا وارد مرحله سوم یعنی تعادل شود.

3- تعادل: نماد و مشخصه بارز مرحله سوم، استفاده طبیعی از اینترنت است؛ هر فردی در زمانxad های متفاوتی وارد این مرحله می شود.

نتیجه گیری

باتوجه به این 3 مرحله باید گفت که حتی گاه اتفاق می xadافتد که تمامی این مراحل به صورت چرخشی در فرد تکرار شود. درواقع، سیر این مراحل به صورت خطی نیست. به ویژه زمانی که فرد فعالیت جدید جالب دیگری را در اینترنت پیدا میxad کند، این مراحل دوباره در وی از نو شروع میxad شوند. معتادان اغلب یک زندگی دوم یا راه فراری برای فراموش کردن مشکلاتشان ایجاد میxad کنند؛ درست مانند احساس کرختی و مستی که افراد معتاد به الکل، هنگام نوشیدن الکل گزارش میxad دهند.

یانگ در مطالعه اش درباره اعتیاد اینترنتی، بدین نتیجه رسید که افراد معتاد به اینترنت دچار علائم خاصی بوده و با پیامدهایی روبه رو میxad شوند که دقیقا مشابه پیامدهای افرادی است که به الکل، شرط بندی، خرید و سایر رفتارهای وسواسی دچار هستند. همچنین این افراد محیط مجازی اینترنت را جذابxadتر از واقعیت روزانه میدانند. زندگی روزانه این قبیل افراد تحت تسلط نیاز به اتصال به اینترنت قرار دارد.

عمدهxad ترین حوزه xadهای متأثر از اعتیاد اینترنتی، مدرسه، خانواده، کار و روابط هستند علاوه بر این، یانگ بدین نتیجه رسید که بروز اعتیاد اینترنتی، ریشه در 7 دلیل اصلی دارد که عبارتند از: نارضایتی از زندگی زناشویی، فشار کاری، مشکلات مالی، نداشتن امنیت، اضطراب، دعواهای خانوادگی و زندگی محدود اجتماعی./